De processor

Tomas 24 december 2011 6 Bron:
In dit artikel vind je alle informatie over processors. Welke processor past in welk moederbord, welke is sneller en welke processorkoeler moet ik kopen?

De processor, ook wel CPU (Central Processing Unit) genoemd, is het hart van je computer. Alle onderdelen die iets willen berekenen kloppen aan bij je processor. Klik je een programma aan, dan verwerkt de processor dat en gebeurt het ook daadwerkelijk.

De socket
De processor zit op je moederbord. In de tabel hieronder kun je aflezen wat de socket van de verschillende processors is. Afhankelijk van de processor die je hebt, heb je een ander moederbord met een andere socket nodig. Vaak heb je binnen één socket ook nog de keuze uit meerdere chipsets, die meer of minder features bieden en zo ook duurder of goedkoper zijn.

Socket
Bijbehorende processors
775 Intel Core 2 Duo & Quad
1150 Intel Core i3, i5 en i7 (Haswell)
1155 Intel Core i3, i5 en i7 (Sandy Bridge en Ivy Bridge)
1156 Intel Core i3, i5 en i7 (Lynnfield)
1366 Intel Core i7 (Bloomfield)
2011 Intel Core i7 (Sandy Bridge-E)
AM2 AMD Athlon 64, Phenom
AM2+ AMD Athlon II, Phenom II
AM3 AMD Athlon II, Phenom II
AM3+ AMD FX-4, FX-6, FX-8
FM1 AMD A-serie (Llano)
FM2 AMD A-serie (Trinity)

Socket 775 is één van de sockets waar het langste processors voor zijn blijven uitkomen. Vrijwel de volledige Intel Core 2 Duo- en Quad-reeksen kwamen uit voor die socket. Socket 775 was wel erg willekeurig qua chipset. Veel nieuwe processorgeneraties pasten dan wel op dezelfde socket, maar vereisten een nieuwe chipset. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket 1155 is op dit moment de populairste socket. Alle Intel Core i3-, i5- en i7-processors in de 2000- of 3000-reeksen maken gebruik van die socket. Ook een aantal budget-CPU’s, zoals de Celeron- en Pentium-reeksen, passen op deze socket. De oorspronkelijke chipsets zijn alweer vervangen, maar mensen met een moederbord met een oude chipset kunnen daar ook een Ivy Bridge-processor in plaatsen. Die processors worden gelanceerd in april 2012. Op die manier gaat socket 1155 toch ruim twee jaar mee.

Socket 1156 is de voorloper van socket 1155 en is geschikt voor alle Core i-processors met een modelnummer van drie cijfers, bijvoorbeeld de Core i5 750. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket 1366 werd van 2008 tot en met 2011 ingezet als high-end platform van Intel. Voor deze socket kwamen de ’999 euro’-processors uit, de Extreme Editions. Socket 1366 heeft maar één chipset: de X58-chipset. Pas in november 2011 werd socket 1366 opgevolgd door socket 2011. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket 2011 is het nieuwe high-end platform van Intel en biedt op dit moment de beste prestaties. De processors die in november 2011 voor deze socket uitkwamen zijn gebaseerd op de Sandy Bridge-processors die voor het middensegment al in januari 2011 uitkwamen. De ‘Sandy Bridge-E’-processors voor socket 2011 hebben meer cores, meer cache en meer features.

Socket AM2 is een oude socket van AMD. Onder andere de Athlon 64 en de eerste Phenom kwamen uit voor deze socket. Doordat die laatstgenoemde processor nogal een flop werd, kwam er al gauw een heel nieuw platform met een nieuwe socket: AM2+. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket AM2+ is dus de socket waarop in 2009 de Phenom II-processors uitkwamen. AMD kon daarmee goed concurreren met Intels mid-range- en low-end-processors, maar Intel verwierf een monopoliepositie in het high-endsegment. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket AM3 deed het in principe prima in het mid-rangesegment, maar wist kant noch wal te raken in de high-endmarkt. De Phenom II X6-processors waren AMD’s eerste hexa-cores met zes cores, maar waren qua prestaties niet eens vergelijkbaar met Intels high-end quad-core processors met vier cores. Aangezien deze socket al is opgevolgd, komen er geen nieuwe processors meer voor uit en kiezen de meesten voor een nieuwere socket.

Socket AM3+ is AMD’s poging om met de Bulldozer-architectuur weer richting Intel toe te kruipen in het high-endsegment. Die poging mislukte en de snelste FX-processors voor socket AM3+ vallen Intel alleen maar lastig in het mid-rangesegment. Ook de opvolger van de Bulldozer-gebaseerde FX-processors, met de codenaam Vishera (release in derde kwartaal 2012), ondersteunt deze socket. Daarmee gaat AMD deze socket naar verwachting tot zeker het eerste kwartaal van 2013 in leven houden.

Socket FM1 is een combinatie van Athlon II-cores met een snelle geïntegreerde videokaart (GPU). Want daarin is AMD veel sterker dan Intel; video. De geïntegreerde GPU van de zogenaamde Llano-processors voor socket FM1, is sneller dan die in Intels concurrerende processors, maar qua processorgedeelte redden die oude Athlon II-cores met natuurlijk niet tegen Intel.

Socket FM2 staat gepland voor juni 2012 en wordt de opvolger van socket FM1. De Trinity-processors voor socket FM2 hebben net als Llano (socket FM1) een geïntegreerde GPU, maar maken ook gebruik van up-to-date processorcores. Naast een nog snellere geïntegreerde GPU gaan deze processor dus ook qua pure processorkracht flink vooruit.

Leuk, maar welke moet ik nemen?
Zoals Steve Ballmer ooit “Developers, developers, developers!” riep, roepen wij “Benchmarks, benchmarks, benchmarks!”. Benchmarks, in alle soorten en maten, zijn de enige manieren om te prestaties van processors te meten. Luister niet naar marketingafdelingen of winkelpersoneel, maar zoek een benchmark op die jouw gebruiksdoel simuleert en bekijk de scores van verschillende processors.

In onze recentste review van een processor vind je een heel aantal benchmarks. Daarin hebben we bijvoorbeeld ‘real-life’-benchmarks met WinZIP en WinRAR en een game gedraaid. Het is zeker interessant om die scores eens door te kijken. Andere goede vergelijkingssites zijn Hardware.Info (selecteer processors en druk op ‘Teken grafieken’) en Tom’s Hardware (kies een benchmark uit). Vooral die laatste site heeft voor elk programma wel aparte benchmarks, zoals een PDF-maker, Photoshop, Premiere Pro, After Effects, Blender en iTunes. Ten slotte heeft ook AnandTech een handige vergelijkingsmogelijkheid.

Nu wil je lang niet in elk geval de beste prestaties. Een huis-tuin-en-keuken-PC hoeft niet de snelste processor te hebben. Kijk wat wij aanbevelen in onze sectie ‘Beste koop’. Uiteraard willen we je graag verder helpen op ons forum.

Waarom niet de allersnelste nemen?
Een kort antwoord daarop is dat de snelste processors nooit de beste prijs/prestatie-verhouding hebben. Bovendien zijn de meeste taken minder afhankelijk van de processor. Als de processor maar genoeg data kan aanleveren aan een videokaart, heeft een snellere processor geen nut. Alleen een snellere videokaart zal de prestaties in games dan verbeteren.

Bij het opstarten van Windows en het openen van programma’s is de beperkende factor vaak de harde schijf. Ook de ‘gevoelssnelheid’ wordt niet echt beïnvloed door de processor. Snel genoeg is genoeg.

Wat betekenen al die specificaties?
Hieronder zie je de specificatielijst van een Intel Core i7 2600K volgens de Tweakers Pricewatch. Je wordt doodgegooid met specificaties, cijfertjes en technieken. Wat betekent dat nou allemaal?

Over de socket hebben we het al uitgebreid gehad. Het sSpec-nummer is een interne productcode van Intel. Dan komt de kloksnelheid of klokfrequentie van de processor. Een GHz komt overeen met één miljard kloktikken per seconde. De klokfrequentie is een leuk getal, maar allang niet meer belangrijk als je processors wilt vergelijken.

Het aantal cores van een processor heeft vrij veel invloed op de prestaties. Een dual-core kan theoretisch twee keer de hoeveelheid instructies van een single-core verwerken. Maar wat zijn die cores en threads? Een thread is een soort wachtrij voor een processorcore. Core en thread betekenden vrijwel hetzelfde, aangezien er eigenlijk altijd slechts één thread per core was. Omdat het de prestaties zou verbeteren, gebruiken AMD en Intel in hun nieuwste processors een soort ‘HyperThreading’, waarbij twee threads naar één core gaan. Een processor met vier cores wordt zodanig als octa-core herkend in bijvoorbeeld Windows Taakbeheer.

De maximale geheugenspecificatie is een aanbeveling van de processorfabrikant. In een systeem met een i7 2600K pas prima 1866MHz-geheugen of zelfs nog hoger geklokt geheugen. Als het geheugentype, vrijwel altijd DDR3, maar goed is, is het goed.

De bussnelheid, vroeger FSB en tegenwoordig vaak base clock genoemd, staat in verband met heel veel dingen. Vooral in verband met overklokken gebruik je het vaak. De base clock is bij de i7 2600K 100MHz. Daaraan zijn veel multipliers gekoppeld, waaronder de CPU-multiplier. De CPU-multiplier is bij de i7 2600K dus 34, want 34×100=3400MHz. Doordat ook de PCI-Express-controller en andere onderdelen van de processor aan de base clock zijn gekoppeld, wordt die bij het overklokken nauwelijks meer gebruikt. Dankzij de K-processors met een unlockte (vrij instelbare) multiplier, wordt nu vaak simpelweg de multiplier omhoog gegooid.

Het productieprocedé is hier 32nm. Dat is de grootte van de transistors. Bij elke die shrink, waarbij de transistors weer kleiner worden, komen er meer processors uit één wafer (een plaat waaruit de processors worden gesneden). Dat zijn dus simpelweg goedkopere chips, of even grote chips voor hetzelfde bedrag die sneller zijn. Het TDP is de maximale warmteproductie van de processor. Dat ligt vaak dichtbij het maximale stroomverbruik, waardoor het TDP ook daarin een grote rol speelt.

Nu kunnen we de videochip wel gaan bespreken, maar veel verder dan een simpele game kom je er toch niet mee. “Benchmarks, benchmarks, benchmarks!” blijft het advies, de getalletjes maken hierbij echt niets uit.

Elke core beschikt over wat cache, in dit voorbeeld 64KB. Dat is een soort kladblok voor de core. De L3-cache is een groter kladblok waar alle cores op kunnen schrijven en lezen. Zodra alle berekeningen zijn voltooid worden de instructies uit de cache gewist en doorgestuurd naar het onderdeel dat erom vroeg.

Tegenwoordig hebben veel processors een Turbo-klokfrequentie. Bij een maximale belasting kan zo het TDP worden overschreden, zodat de berekeningen zo snel mogelijk worden afgerond. Virtualisatie is de mogelijkheid om ‘virtual machines’ te draaien. AMD en Intel leveren zogenaamd boxed-processorkoelers mee. Deze koelers zijn prima, maar koelen niet echt goed en ook de geluidsproductie is lang niet perfect. Overklokkers en bezitters van huiskamer-PC’s kiezen vrijwel allemaal voor een betere of stillere koeler. Zelfs bij een klein budget raden we zo’n alternatieve koeler aan.

32-bit of 64-bit?
Alle moderne processors ondersteunen 64-bit. 32-bit programma’s werken gewoon op 64-bit processors, maar 64-bit programma’s hebben er veel voordeel mee. Ook kan er met een 64-bit besturingssysteem meer dan 3,5GB geheugen worden gebruikt. Meer hierover lees je hier.

Dit was het einde van het artikel over processors. Vragen, reacties en suggesties kun je achterlaten in de reacties. We helpen je graag verder op het forum.

6 Reacties »

  1. Rafi 3 januari 2013 at 13:10 - Reply

    Hoe ik heb een s1 kan je misschien even uitlegen?

    • MGM 3 januari 2013 at 19:08 - Reply

      Dat is een oude AMD laptop processor? Dit gaat over pc’s =P

  2. dgs 7 februari 2013 at 15:47 - Reply

    kan je met een 64 bit mobo ook een 32 bit processor gebruiken?

    • Tomas 7 februari 2013 at 17:29 - Reply

      Hier is geen eenduidig antwoord op te geven, je kunt checken of je processor wordt ondersteund door je moederbord via de CPU-supportlist van je moederbord, te vinden op de site van de fabrikant.

  3. michiel 18 december 2013 at 17:24 - Reply

    maar je kunt toch ook de amd opteron 6300 serie nemen voor 300$ een 2.5 processor per core.
    of lees ik het verkeert?
    want dit is toch te gek voor woorden?!

  4. Chelsea 25 september 2014 at 22:21 - Reply

    magnificent points altogether, you just gained a
    new reader. What might you recommend about your publish that you just made some days ago?
    Any positive?

Laat een reactie achter »