Het geheugen

Tomas 28 december 2011 9 Bron:
In dit artikel lees je alles over geheugenmodules. Hoe werkt geheugen? Wat betekenen de snelheden en de timings? Welk geheugen moet ik kopen? Is meer geheugen beter?

Het geheugen wordt ook wel werkgeheugen, intern geheugen of RAM genoemd. Ook wordt geheugen vaak genoemd bij de standaard; DDR, DDR2, DDR3 enzovoorts. Alle gegevens die programma’s op dit moment gebruiken, worden in je geheugen gezet. Dat is vele malen sneller dan een harde schijf of SSD. Zodra de stroom van het geheugen afgaat, is alles wat erin stond gewist.

Een concreet voorbeeld van het geheugen is de hibernate-stand van je computer, tegenwoordig bekend als Sluimerstand. Hierbij wordt alles wat in het geheugen staat weggeschreven naar de harde schijf of SSD en de computer afgesloten. Als die weer aangaat, wordt het weer teruggezet naar het geheugen en kan de sessie gewoon verder gaan.

Hoe werkt geheugen?
Geheugen bestaat uit flashchips, die we ook kennen van SSD’s. Op het allerkleinste niveau zien we dus geheugencellen die bestaan uit een condensator en een transistor. De condensator slaat een één of een nul op, de transistor kan bijvoorbeeld een één omzetten in een nul. Achter elkaar kunnen er zo dus heel veel data worden opgeslagen.

Hier links zie je, rood omcirkeld, een SPD-chip op een geheugenmodule. In deze SPD-chip worden de snelheden van het geheugen opgeslagen. Zonder deze chips zou het geheugen na elke herstart van je systeem weer op de standaardklokfrequenties werken. Er zijn standaardspecificaties voor deze chip, opgesteld door JEDEC, maar de bekendste uitbreiding hierop is Intels XMP.

Ook bij hogere klokfrequenties kunnen er zo makkelijk instellingen worden geselecteerd, in plaats van dat alle timings en klokfrequenties handmatig moeten worden ingesteld. XMP maakt gebruik van een aantal beschikbare bytes in de SPD-chip die door JEDEC niet zijn gespecificeerd.

Soms zie je nog wel eens zogenaamde codenamen, zoals PC3-17000 wat staat voor DDR3-geheugen op 2133MHz. 17.000 staat ongeveer gelijk aan de maximale doorvoersnelheid van het geheugen op die klokfrequentie, maar eigenlijk is het niet meer nuttig om die specificatie te gebruiken.

DDR, DDR2, DDR3, SO-DIMM, SDRAM?
De eerste versie van het Double Data Rate-geheugen wordt nauwelijks meer gebruikt. DDR heet zo omdat de geheugenklok altijd wordt verdubbeld. Geheugen met een bussnelheid van 1066MHz wordt dus 2133MHz-geheugen genoemd.

DDR2 is ook al een tijdje afgeschaft. Het wordt niet meer geproduceerd en daarom worden geheugenuitbreidingen met dat type geheugen steeds duurder. AMD en Intel maken nu gebruik van DDR3-geheugen. Dat is er in twee formaten, namelijk SO-DIMM voor laptops en SDRAM voor desktops. Hiernaast zie je het verschil in grootte.

In moederborden met ondersteuning voor DDR2 kan geen DDR of DDR3 worden geplaatst. Geen van de standaarden is backwards of forwards compatible.

CAS-latency en klokfrequentie
CAS-latencies en timings zijn veelgebruikte termen. De CAS-latency geeft het aantal kloktikken weer, dat nodig is om het geheugen aan te spreken. Hoe meer kloktikken, hoe langzamer het geheugen. Maar als er eenmaal verbinding is, gaat de klokfrequentie (in MHz) ook meetellen.

Het leuke is dat je er in de praktijk niets van zult merken. Alleen voor de hoogste scores in specifieke benchmarks is het leuk, maar de geheugensnelheid is geen beperkende factor. Gezien de lage geheugenprijzen kiezen veel mensen nu voor 1600MHz met CL9, CL8 of CL7, maar de meerwaarde is zeer beperkt.

ECC
In servers wordt ECC-foutcorrectie gebruikt om problemen in het geheugen te detecteren. De kans op een crash door een geheugenfout wordt hierdoor verminderd. Voor consumenten is dit niet interessant. Let wel op, want ECC-geheugen past niet in systemen die daar geen ondersteuning voor bieden!

Leuk die theorie, maar welk geheugen moet ik kopen?
Eerst moeten we dan uitleggen wat channels zijn. Socket 1155 van Intel heeft bijvoorbeeld twee channels. Dat betekent dat geheugen per twee reepjes moet worden geplaatst. Alleen in een veelvoud van twee gaan ze actief samenwerken. Ook FM1 en AM3+ van AMD hebben een dual-channel geheugencontroller. Socket 1366 vereist plaatsing per drie geheugenmodules en socket 2011 wil het liefst dat je per vier modules werkt.

Voor sockets met een dual-channel geheugencontroller koop je dus een kit van één, twee of vier geheugenmodules. Eigenlijk is het gewoon specificaties aanklikken en kijken welke de goedkoopste is bij de webshop waar je het gaat bestellen. Goede keuzes zijn bijvoorbeeld Corsair, Kingston, Crucial, G.Skill, Geil, Mushkin en vele andere goede merken.

4GB is meer dan genoeg voor de normale gebruiker. 8GB is handig wanneer je wilt gamen, MSN’nen en je mail wilt lezen tegelijkertijd. Ook voor videobewerkers valt 8GB, gezien de lage geheugenprijzen, aan te raden. Kijk ook wat wij aanbevelen in onze sectie ‘Beste koop‘.

Dit was het einde van het artikel over geheugen. Vragen, reacties en suggesties kun je achterlaten in de reacties. We helpen je graag verder op het forum.

9 Reacties »

  1. Daniel 3 augustus 2012 at 20:53 - Reply

    Heb ik het goed begrepen dat of je nu CL9, CL8 of CL7 hebt, je geen verschil zult merken? Of geld dit voor de hoeveelheid Mhz?

    • Richard 4 augustus 2012 at 00:36 - Reply

      In de praktijk merk je weinig verschil, tussen zowel kloksnelheid als latency. De meerprijs is het vaak niet waard.

      Enkel als je geheugenintensieve dingen gaat doen zal je iets verschil merken. Ook bij een processor met ingebouwde grafische chip, waarbij het geheugen wordt gebruikt als videogeheugen voor de grafische chip, heeft sneller geheugen nut. Bij overklokken soms ook.

  2. Ron 19 februari 2013 at 22:59 - Reply

    Heb een intel board met socket 1155 , en nu blijkt dat ik een spd ondersteuning qua geheugen nodig heb. En volgens de specificaties van het moederboard ( DH61WW) moet het nog eens non ecc zijn. Heb verschillende sites bekeken maar kan moeilijk de juiste geheuegen vinden. Hoe kan je dat makkelijk vinden?

    • Tomas 20 februari 2013 at 09:46 - Reply

      In de manual van je mobo staat een QVP-lijst, met al het geheugen dat daar staat zit je sowieso goed ;). Verder moet elk normaal setje DDR3 werken, dat je bijvoorbeeld in de Beste Koop-systemen ziet staan.

  3. sven 15 april 2013 at 13:40 - Reply

    tjonge wat een uitleg zeer interresant

  4. hans 15 april 2013 at 13:41 - Reply

    ja zeker intressant

  5. pc yir 28 april 2013 at 14:38 - Reply

    ik heb een keer een spreekbeurt op school gehouden en dat ging over computers. dankzij deze site weet ik er alles over

  6. tom 22 december 2013 at 11:03 - Reply

    Ik heb samsung m392b5170em1-ch9 uit een server gehaald. kan dat ook in een gewone pc?

    • Tomas 22 december 2013 at 12:57 - Reply

      In theorie wel, aangezien ECC-foutcorrectie alleen een uitbreiding op de DDR3-standaard is. In de praktijk is het proberen, want sommige borden hebben er gewoon ‘geen zin’ in. Servergeheugen met foutcorrectie is wel duurder dan normaal geheugen, dus nieuw valt het niet aan te raden.

Laat een reactie achter »